نام مستعار «چراغ‌موشی گنابادی» برای حسن خواجه‌نوری، ترکیبی هوشمندانه از نام خانوادگی‌اش و اشاره‌ای طنزآمیز به زادگاهش بود و به امضای ثابتِ نقدها و اشعار انتقادی او بدل شد.

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: برای خودش نام مستعار «چراغ موشی گنابادی» را انتخاب کرده بود، باری در توفیق هفتگی شماره ۲۷ مهرماه ۱۳۳۸ یعنی ۶۷ سال پیش که برق تهران میرفت و خاموشی‌های مکرر داشتند، اینطور خودش را معرفی کرده بود:

اهل تهران سلام من به همه

ای که هستید غرق خاموشی

گر فتاده است امر برق شما

به کف حضرت فراموشی

برسد خدمت شما هر شب

مخلص بی ریا «چراغ موشی»

حسن خواجه‌نوری، چهره‌ای چندوجهی در سپهر فرهنگی و علمی ایران، در سال ۱۳۱۴ در گناباد دیده به جهان گشود. او که در عرصه‌های گوناگونی همچون استادی دانشگاه، روزنامه‌نگاری، شاعری و طنزپردازی فعالیت داشته، مسیر زندگی علمی خود را با تکیه بر آموزش‌های کلاسیک آغاز کرد. خواجه‌نوری پس از طی تحصیلات مقدماتی در زادگاهش و دانشسرای نیشابور، برای ادامه تحصیل به تهران آمد و در سال ۱۳۳۹ موفق به دریافت مدرک لیسانس فرهنگ اسلامی از دانشگاه تهران شد. او در نهایت با دفاع از پایان‌نامه‌ای با عنوان «جبر و اختیار از نظر مذهب و ماوراءالطبیعه»، مدرک دکتری خود را در رشته فلسفه و حکمت اسلامی از همان دانشگاه دریافت کرد.

در کارنامه حرفه‌ای او، سوابق آموزشی برجسته‌ای به چشم می‌خورد که از آموزگاری در گناباد شروع شد و تا تدریس در مراکز معتبری چون دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده افسری و دانشگاه پلیس امتداد یافت. او که محضر اساتید بزرگی همچون شهید مرتضی مطهری را درک کرده بود، در سال ۱۳۶۲ به عضویت هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی درآمد و به عنوان استاد تمام‌وقت، نقشی اساسی در تربیت دانشجویان ایفا کرد. علاوه بر فعالیت‌های آکادمیک، او تا سال ۱۳۵۹ در سازمان اوقاف نیز به خدمت اداری مشغول بود و در این دوران همزمان پیوند عمیقی با دنیای مطبوعات داشت.

طنزپردازی با سابقه آکادمیک

شهرت خواجه‌نوری در میان عامه مردم اما بیش از دانشگاه، مدیون فعالیت‌های طنزپردازانه او در نشریات فکاهی است. او از سال ۱۳۳۸ با هفته‌نامه «توفیق» همکاری کرد و بعدها در «تهران اکونومیست» و در اوایل دوره انتشار «گل‌آقا» نیز قلم زد. در فضای پرشور مجله توفیق، او با انتخاب نام مستعار «چراغ‌موشی گنابادی» به شهرت رسید؛ عنوانی که ترکیبی هوشمندانه از نام خانوادگی‌اش و اشاره‌ای طنزآمیز به زادگاهش بود و به امضای ثابتِ نقدها و اشعار انتقادی او بدل شد.

در این دو بیت که در توفیق هفتگی، شماره ٤٧، اسفندماه ۱۳۴۰ منتشر شده است، او به ماه رمضان و وضعیت روزه داری مردم اشاره می‌کند:

آمدی ای رمضان لیک در آن سود نبود

چونکه بر مردم صائم احدی را نفزود

اغنیا بی خبر از آمدنت روزه خورند

صائم الدهر همان بسته دهانست که بود!

سبک طنزپردازی دکتر خواجه‌نوری متأثر از نثر فکاهی کلاسیک، به‌ویژه سبک فریدون توللی در «التفاصیل» است. او با زبانی کنایه‌آمیز و نیش‌دار، به طرح مسائل روز جامعه می‌پرداخت و در قالب‌های شعری کوتاه همچون رباعی و دوبیتی، مفاهیم عمیق اجتماعی را با زبانی ساده و روان به تصویر می‌کشید. نوشته‌های او در مجموعه‌هایی نظیر «چراغ موشی طنز» گردآوری شده است که نشان‌دهنده تسلط او بر فنون فکاهی‌نویسی است.

دغدغه‌های او در آثارش عمدتاً بازتاب‌دهنده چالش‌های اقتصادی و معیشتی مردم بوده است. او در طنزهای خود بی‌پروا به موضوعاتی نظیر گرانی، بیکاری، فقر و ناکارآمدی‌های اداری می‌پرداخت. نمونه‌های برجسته اشعار او، از نقد عدالت اقتصادی در ماجرای آزادسازی قیمت مرغ تا شوخی با خاموشی‌های مکرر برق، نشان می‌دهد که او چگونه توانسته است میانِ جایگاه یک استاد جدی فلسفه و یک طنزپردازِ مردم‌گرا، تعادلی هوشمندانه برقرار کند.

او در «شعر محال است محال» که در شماره ۳۵ توفیق هفتگی در آذرماه ١٣٤٤ منتشر شده، اینطور گفته است:

هر کجا می‌نگرم جنگ و جدال است، جدال

صحبت از موشک و بمب است و قتال است، قتال

صوت بلبل شده تبدیل به ترکیدن بمب

آنچه یکسان شده با دشت، جبال است، جبال

و آنچه در هر دو بلوک رد و بدل می‌گردد

بلوف و توپ و تشر بین رجال است، رجال

جنگ در کشور ما، اول سرمای سیاه

بر سر خاکه زغال است و زغال است، زغال

مشکل «عصر قمر» بهر من و تو چو قدیم

مشکل دیزی و خرجی عیال است، عیال

راه هموار تمدن شده پرچاله و چاه

آنچه در راه بود سنگ و سفال است، سفال

تا بود کله مردان سیاسی پر مغز

صلح و آرامش اوضاع محال است، محال!

این طنزپرداز پیشکسوت، با رویکردی اجتماعی-سیاسی، همواره تلاش کرده تا آینه نقد را در برابر مسائل روز جامعه بگیرد. طنز او نه برای تخریب، بلکه برای بیانِ هنرمندانه رنج‌ها و مطالبات مردم طراحی شده است. تسلط او بر مبانی فلسفه و حکمت اسلامی، عمقی خاص به جهان‌بینی او در نقدِ جهل و ناکارآمدی‌ها بخشیده و باعث شده تا آثارش تنها در زمره فکاهیاتِ گذرا باقی نمانند و واجد ارزش‌های ادبی و اجتماعی باشند.

دکتر حسن خواجه‌نوری را باید در شمار معدود دانشمندانی دانست که حریم خشک و جدیِ کرسی‌های فلسفه را با طراوتِ طنز مطبوعاتی پیوند زدند. او نه تنها یک استاد دانشگاه و محققِ حکمت، بلکه صدای رسای بخشی از جامعه در دهه‌های گذشته است که با «چراغ موشی» خود، زوایای تاریکِ ناهنجاری‌های اجتماعی و اقتصادی را با زبانِ شیرینِ طنز، روشن کرده است. نام او در تاریخ مطبوعات ایران و در تالارِ استادانِ فلسفه، به عنوان شخصیتی که زندگی‌اش میانِ کلاس‌های درس و صفحاتِ طنز نشریات تقسیم شده بود، همواره باقی خواهد ماند.

کد مطلب 6851525 طاهره تهرانی

• با طنزپردازان

• جنگ، شمایل‌های پنهان جامعه ایران را آشکار کرد

• به آلمان رفت تا روزنامه‌نگاری بخواند، مهندس برق شد!

• شنگول‌بازی زبانی در سوگِ روزگار سخت/ روح عبید زاکانی در قالب حسامی

• سراینده اولین سرود ملی جمهوری اسلامی ایران، طنزپرداز پرکاری بود!

• طنزپردازی که از دست ساواک «آواره» شد!

• پرچانه‌ای که حرف نزد، اما شهر را خنداند/ شاعری که در دکانش قافیه شد

• خندیدن در روزهای بمباران!

• طنزپردازی شیرازی که دارو می‌سازد و برعکس!

• «بی‌معرفت» تخلص طنزپردازی که «بیماری او ضعفِ ریال است»

• توقیف «توفیق» سه‌بار در دوران پهلوی/ مجله‌ای که الهام‌بخش «گل‌آقا» شد

• شاعری با نیش طنز و ریشه‌های شهمیرزادی/ از مطبوعات تا امواج رادیو

• پروین اعتصامی، طنزپردازی ادیب بود

• طنزپردازی با نامی اصفهانی و تخلصی کرمانی

• اهل تهران بود، اما «ده شلمرود» را به همه معرفی کرد

• فاصله گرفتن طنزپردازان از نثر و تمرکز بر کار رسانه‌ای آسیب است

• حاضر بود همه آثارش را با یک جوک رایج عوض کند؛ کارخانه تولید طنزپرداز

• آسمان استان سمنان ناآرام شد؛ باد و تگرگ در کمین کشاورزان و کوهنوردان

• منابع عبری خبر دادند؛ حمله موشکی مشترک ایران و یمن

• شماره ویژه روزهای جنگ، «تهران مدام» به ایستگاه دهم رسید

• روزنامه‌های ورزشی دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵

• وضعیت شاخص‌های اقتصادی،اجتماعی و زیرساختی آذربایجان شرقی در زمستان۱۴۰۴

• قلیان‌های سیار و فست‌فودهای غیرمجاز؛ چالش تازه بام گردشگری یاسوج

• هفت مونولوگ از دل خاطرات جمعی معاصر؛ «احتمال ریزش باران» حمایت نشد

• تحقیر ترامپ به روایت سناتور آمریکایی؛ اصابت موشک‌های ایرانی به هدف

• «سرود کلنل» سیاسی نیست؛ تماشای جهان از دریچه چشم آدم‌ها

• صفحه نخست روزنامه های استان فارس دوشنبه ۱۸ خردادماه

• پاسخ کوبنده و دقیق ایران به نقض مکرر آتش‌بس و جنایات رژیم صهیونیستی

• شنیده شدن چند صدای انفجار در تهران، کرج، تبریز و اصفهان

• سپاه پاسداران: اهدافی از خاک کشورمان مورد حمله قرار گرفت

• حملات موشکی ایران به سرزمین‌های اشغالی/ مناطق مرکزی اسرائیل بمباران شد

• ترامپ: نتانیاهو نباید جواب بدهد؛ به میز مذاکره بازگردید!

• شلیک موشک از تبریز به اسرائیل

• تصاویر جدید از حمله جنگنده‌های رژیم صهیونی به ضاحیه جنوبی بیروت

• سپاه پاسداران: پایگاه هوایی رامات دیوید هدف موشک‌های بالستیک قرار گرفت

• شلیک موشک از کرمانشاه و شور مردم در اجتماع شبانه

• موج دوم شلیک موشک از کرمانشاه

• 

  روزنامه‌های ورزشی دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های اقتصادی دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های صبح دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های اقتصادی یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های ورزشی یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵

• پرشین هتل
• قطعات لباسشویی
• نمایندگی بوش در تهران
• بهترین جراح بینی
• آموزشگاه زبان ملل
• قیمت و خرید سمعک نامرئی
• مهرینو
• تهران تایمز
• روزنامه آگاه